Kasım 1917’de Petrograd’daki merkezi hükümetin çöküşünün ardından, Kazaklar (o zamanlar Rusya’da resmi olarak “Kırgız” olarak anılanlar), sonunda Bolşeviklerin yönetimine boyun eğmeden önce kısa bir özerklik dönemi (Alaş Özerkliği) yaşadılar. 26 Ağustos 1920’de Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (RSFSR) içinde Kırgız Özerk Sosyalist Sovyet Cumhuriyeti kuruldu. Kırgız Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, günümüz Kazakistan topraklarını kapsıyordu, ancak idari merkezi çoğunlukla Rus nüfuslu Orenburg kasabasıydı. Haziran 1925’te Kırgız Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin adı Kazak Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti olarak değiştirildi ve idari merkezi Kızılorda kasabasına, Nisan 1927’de ise Alma-Ata’ya taşındı.
Geleneksel göçebe yaşam tarzlarına rağmen, Kazaklar Orta Asya’daki en okuryazar gruplar arasındaydı ve bu da onları bölgede farklı kılıyordu. Bununla birlikte, 1920’lerin sonları ve 1930’lardaki zorunlu kolektivizasyon ve geleneksel elitin baskılanması da dahil olmak üzere Sovyet politikaları, Kazak nüfusu için yıkıcı sonuçlara yol açtı. Bu politikalar yaygın kıtlığa ve yüksek ölüm oranlarına neden oldu; 1926 ile 1939 yılları arasında, çoğunlukla açlık ve ilgili hastalıklar ile şiddet nedeniyle tahminen 1,5 milyon ölüm gerçekleşti. Binlerce Kazak Çin’e kaçtı, ancak birçoğu yolculuğu atlatamadı. 1930’larda, Kazak aydınlarının bazı üyeleri, Moskova’daki Sovyet hükümeti tarafından izlenen siyasi misilleme politikalarının bir parçası olarak idam edildi.
Kuruluş
Kazak Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti (KSSR), 1936’dan 1991’e kadar Sovyetler Birliği’nin (SSCB) kurucu cumhuriyetlerinden biriydi. Kuzey Orta Asya’da yer alan Kazak SSR, 5 Aralık 1936’da Rusya SFSR’nin özerk bir cumhuriyeti olan eski Kazak ASSR’den oluşturulmuştur. Rusya, Kırgızistan, Türkmenistan ve Özbekistan gibi diğer Sovyet cumhuriyetleriyle sınır komşusuydu ve ayrıca Çin Halk Cumhuriyeti ile uluslararası bir sınırı paylaşıyordu.
2.717.300 kilometrekare (1.049.200 mil kare) alanıyla, Rusya SFSR’sinden sonra SSCB’nin ikinci büyük cumhuriyetiydi. Başkenti Alma-Ata (bugün Almatı olarak bilinir) idi. Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti olarak var olduğu süre boyunca, Kazak SSR Komünist Partisi (KKP) tarafından yönetildi. Maden çıkarma ve tarımda önemli bir temele sahip olması nedeniyle, Orta Asya Sovyet Cumhuriyetleri arasında ekonomik olarak en gelişmiş olanıydı.
Eylül 1920’de, Türkistan’ın Dokuzuncu Sovyet Kongresi, ülkenin kuzey kesimlerindeki yasadışı yerleşimci kolonistlerin sınır dışı edilmesini istedi. Önerilen toprak reformu 1921’de başladı ve 1927’ye kadar sürdü; bölgedeki Rus yerleşimcileri, Ukraynalıları ve Kazakları hedef aldı ve 1920’den 1922’ye kadar Kazakistan’ın Rus nüfusu yaklaşık 2,7 milyondan 2,2 milyona düştü. Toprakların kontrolü ve egemenliğinin Kazaklara iade edilmesi sürecinin bir parçası olarak 1920 ile 1921 yılları arasında 15.000 Kazak yerleşimci kolonist daha sınır dışı edildi.
19 Şubat 1925’te Filipp Goloshchyokin , yeni kurulan Kazak Özerk Sosyalist Sovyet Cumhuriyeti’nde Komünist Parti Birinci Sekreteri olarak atandı. 1925’ten 1933’e kadar Kazak Özerk Sosyalist Sovyet Cumhuriyeti’ni demir yumrukla yönetti ve şaşırtıcı bir şekilde Moskova’dan neredeyse hiç müdahale görmedi. Kazakistan’ın maden zenginliğini açmak için inşa edilen Türkistan-Sibirya demiryolunun yapımında önemli bir rol oynadı.
Kazakistan Yazarlar Birliği Kongresi’nde Bauyrzhan Momyshuly (baston tutuyor), Alkey Margulan ve Mekemtas Myrzakhmetuly’nin (sağ tarafta, Momyshuly’nin yanında) yanında
Joseph Stalin’in Sovyetler Birliği genelinde tarımın zorla kolektivizasyonunu emretmesinin ardından Goloshchyokin, Kazakistan’ın büyük ölçüde göçebe olan nüfusunun kolektif çiftliklere yerleştirilmesini emretti. Bu, Trofim Lysenko’nun felaket niteliğindeki tarım ve bilim politikalarıyla birlikte, sonunda Kazakistan’da 1930-1933 yılları arasında 1 ila 2 milyon insanın ölümüne yol açan ölümcül Kazak kıtlığına neden oldu.
1937’de Sovyetler Birliği’nde bir etnik grubun ilk büyük sürgünü, Kore nüfusunun Rus Uzak Doğusu’ndan Kazakistan’a sürülmesiyle başladı. 170.000’den fazla kişi zorla Kazak ve Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetlerine yerleştirildi.
Kazakistanlı Koreli akademisyen German Kim, bu sürgünün nedenlerinden birinin Stalin’in sosyalist sistemine tehdit oluşturabilecek etnik azınlıkları baskı altına alma niyeti olabileceğini veya Çin ve Japonya ile sınır bölgelerini siyasi pazarlık kozu olarak kullanarak birleştirmeyi amaçlamış olabileceğini varsayıyor. Ayrıca tarihçi Kim, 1931-1933 Kazakistan kıtlığında 1,7 milyon insanın öldüğünü , bir milyon insanın da Cumhuriyetten kaçarak o bölgede işgücü kıtlığına neden olduğunu ve Stalin’in bunu telafi etmek için oraya başka etnik grupları sürgün etmeye çalıştığını belirtiyor.
1931 ile 1959 yılları arasında Sovyetler Birliği’nin çeşitli bölgelerinden bir milyondan fazla siyasi mahkum Karaganda Islah Çalışma Kampı’ndan (Karlag) geçti ve bilinmeyen sayıda ölüm yaşandı. Büyük Tasfiye birçok Kazak ailesini etkiledi, hatta bazen tüm soyları yok etti.
Okuryazarlıkta önemli gelişmeler kaydedildi; 1960’lara gelindiğinde ülkenin neredeyse %97’si okuryazardı ve erkek ve kadın vatandaşlar arasında çok az bir fark vardı. Vatandaşlara çeşitli teknik ve araştırma odaklı eğitimler verildi ve bu da geleneksel kültür sistemlerinin ortadan kalkmasına yol açtı.
Joseph Stalin’in emrettiği sanayileşme hamleleri ve kilit sanayilerin Doğu Cephesi’nden (II. Dünya Savaşı) kaydırılması sırasında Kazakistan birçok petrol kuyusu, maden, çelik fabrikası ve mineral rafinerisi geliştirdi. Bununla birlikte, ağır sanayiye odaklanma, tüketim malları üretebilecek hafif sanayilerin gelişimini engelledi. 1949’da, ülkeyi demiryoluyla Rusya’ya bağlayan Türkistan-Sibirya Demiryolu Kazakistan SSC’de inşa edildi. Ülke genelinde binlerce kilometre yol inşa edilerek, daha önce bağlantısız olan bölgeler birbirine bağlandı ve kalkınma kolaylaştırıldı. Birçok Kazak, Büyük Vatanseverlik Savaşı’nda üstün hizmet verdi ; Bauyrzhan Momyshuly , Manshuk Mametova ve Sadyk Abdujabbarov tanınmış isimler haline geldi.
1950’ler ve 1960’lar boyunca Sovyet vatandaşları, Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin Bakir Topraklarına yerleşmeye teşvik edildi. Bu , potansiyel araziyi ekim için kullanmak ve tarımsal üretimi artırmak amacıyla Nikita Kruşçev tarafından başlatıldı. 1960’lardan itibaren ülke genelinde kimyasallar, savunma teçhizatı ve alaşımlar için birçok üretim birimi ortaya çıktı. Tarım kısa sürede ekonominin önemli bir parçası haline geldi ve ülkede buğday, pancar, pirinç ve pamuk yetiştirilmeye başlandı.
Kazakistan SSC’nin 40. yıldönümünü anma pulu
Baykonur Uzay Üssü 1950’lerde inşa edildi ve Amerikalıların uzay çalışmalarıyla yoğun bir şekilde rekabet eden iddialı Sovyet uzay programı için bir fırlatma rampası olarak hizmet verdi. Baykonur, Sputnik 1, Yuri Gagarin, Valentina Tereshkova ve Toktar Aubakirov’u içeren önemli görevlerin fırlatıldığı birçok dönüm noktası niteliğindeki operasyonun fırlatma yeriydi.
Dinmuhamed Kunaev’in 22 yıllık görev süresi boyunca Kazakistan SSR’si ekonomik refah, enerji üretimi ve sanayileşmede daha fazla ilerleme kaydetti. Leonid Brejnev ile güçlü bir çalışma ilişkisine sahipti ve bu da Sovyet Politbürosu’nda öne çıkmasına yol açtı. Kunaev, büyüme odaklı politikaları ve yaşam standartlarındaki iyileştirmeler nedeniyle halk arasında son derece popülerdi. Günümüz Kazakistan’ındaki birçok insan onun başbakanlığına duyduğu sevgiyi dile getiriyor.
SSCB’nin göç politikaları, Rusların büyük bir akınına yol açarak cumhuriyetin etnik yapısını bozdu. Kazak olmayanların çoğunluk haline gelmesiyle Kazak dilinin kullanımı azaldı ve ancak SSCB’nin dağılmasından sonra yeniden canlandı. Rus dili ortak dil ve baskın dil haline geldi. SSR’deki diğer göçmen milliyetler arasında Ukraynalılar, Almanlar, Kırgızlar, Belaruslular, Koreliler, Tatarlar ve Uygurlar vardı . Kazaklar göçmenlerle iyi bir şekilde kaynaştı ve kapsayıcı çok etnikli bir devletin oluşmasına yardımcı oldu. Kazak SSR, tüm ülkede en yüksek Alman yoğunluğuna sahipti. Kazakistan’ın bağımsızlığından sonra, bu göçmenlerin çoğu Rusya, Almanya ve Ukrayna gibi ülkelere göç etmeyi tercih etti.
Çöküş
Sovyet Kazakistan lideri Dinmuhamed Kunayev, Komsomol bayrağıyla birlikte.
1986 yılında, Kazakistan Komünist Partisi Birinci Sekreteri Dinmuhamed Kunayev’in son Sovyet genel sekreteri Mihail Gorbaçov tarafından görevden alınması son derece tartışmalı oldu. 16-19 Aralık 1986 tarihleri arasında başkent Alma-Ata’daki Brejnev Meydanı’nda öğrenci göstericileri tarafından dört gün süren ayaklanmalar çıktı . Çok popüler olan Konayev’in yerine etnik Rus olan Gennady Kolbin’in getirilmesi, yerli halk arasında büyük bir hoşnutsuzluğa yol açtı. Ayaklanmada 168-200 sivil öldürüldü. Olaylar daha sonra Şimkent, Pavlodar, Karaganda ve Taldykorgan gibi diğer önemli şehirlere de sıçradı.
25 Mart 1990’da Kazakistan ilk seçimlerini gerçekleştirdi ve Yüksek Sovyet Başkanı Nursultan Nazarbayev ilk cumhurbaşkanı seçildi. 25 Ekim 1990’da Kazakistan SSR Yüksek Sovyeti, kendi topraklarında egemenliğini ilan etti. QKP birinci sekreteri Nursultan Nazarbayev, o yılın Nisan ayında cumhurbaşkanı seçildi ve 2019 yılına kadar bu görevi sürdürdü. 17 Mart 1991’de Kazakistan SSR, vatandaşların %95’inin lehte oy kullanmasıyla Yeni Birlik Antlaşması’nı kabul etti.
Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, 10 Aralık 1991’de Kazakistan Cumhuriyeti olarak yeniden adlandırıldı ve altı gün sonra, 16 Aralık 1991’de SSCB’den ayrılan son cumhuriyet olarak bağımsızlığını ilan etti. Sovyetler Birliği, 26 Aralık 1991’de Cumhuriyetler Sovyeti tarafından resmen feshedildi . Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin yasal halefi olan Kazakistan Cumhuriyeti, 2 Mart 1992’de Birleşmiş Milletler’e kabul edildi.